Gemeenteraden geïnformeerd over bestrijding corona in regio

Onze voorzitter Koen Schuiling heeft alle Groningse gemeenteraden geïnformeerd over de huidige stand van zaken rondom de bestrijding van het coronavirus in de provincie Groningen.

Opschaling GRIP-4

In deze brieven zet hij onder andere uiteen hoe de opschaling naar GRIP-4 is verlopen, wat dit betekent voor bepaalde bevoegdheden, welke noodverordeningen daarbij gelden en schetst hij de huidige crisisaanpak.

Ook spreekt hij zijn waardering uit voor de inzet en flexibiliteit van de gemeenten. Omdat nu nog onduidelijk is hoelang deze crisis, en daarmee de GRIP-4 opschaling zal duren, gaat hij de raden periodiek informeren over de situatie in onze provincie. Hieronder zijn de brieven te vinden.

Eerste brief aan gemeenteraden 24 maart 2020

Geachte gemeenteraden,

De Coronacrisis wordt op dit moment bestreden vanuit de maximaal denkbare crisisopschaling die we in Nederland bestuurlijk kennen. De ministers vormen samen de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb) onder leiding van de Minister-President en alle veiligheidsregio’s zijn opgeschaald naar GRIP-4. De voorzitters van de veiligheidsregio’s, verenigd in het Veiligheidsberaad, bespreken wekelijks de aanpak en stemmen de landelijke getroffen maatregelen af voor een eenduidige regionale en lokale uitvoering.

Op donderdag 12 maart 2020 heeft het MCCb voor het eerst in dat verband een pakket aan maatregelen afgekondigd dat voor heel Nederland van kracht werd. Tegelijk werd aan alle veiligheidsregio’s gevraagd om op te schalen naar GRIP-4. In Groningen heb ik daarop besloten als voorzitter van Veiligheidsregio Groningen dit ook te doen en om 15.30 uur GRIP-4 afgekondigd voor alle gemeenten in de provincie Groningen. Dezelfde avond heb ik een Regionaal Beleidsteam bijeen geroepen, waarbinnen voor dit besluit bij alle burgemeesters1 draagvlak bestond.

Met dit besluit verschuift een aantal bevoegdheden op regionaal en gemeentelijk gebied. Als voorzitter van Veiligheidsregio Groningen dien ik hiervoor na afloop van de Coronacrisis verantwoording af te leggen aan u als gemeenteraad. Het verloop van de Coronacrisis in de komende periode is onzeker en momenteel is niet te voorzien wanneer deze is afgelopen.

Met deze brief informeer ik u daarom nu tussentijds en ben voornemens dit met enige regelmaat te doen.

Na afloop draag ik zorg voor een verantwoording over het geheel en zal er ook meer ruimte zijn om hierover met u in gesprek te gaan en in te gaan op schriftelijke dan wel mondelinge vragen.

Wat betekent GRIP-4 voor de bevoegdheden en de verantwoording?

Het afkondigen van GRIP-4 betekent dat artikel 39 van de Wet veiligheidsregio’s van kracht is. Dit houdt in dat ik als voorzitter van de veiligheidsregio ten behoeve van de rampenbestrijding en crisisbeheersing in de betrokken gemeenten bevoegd ben om toepassing te geven aan een aantal artikelen uit ondermeer de Wet veiligheidsregio’s, de Gemeentewet, de Politiewet 2012 en de Wet openbare manifestaties. Artikelen waarvan onder normale omstandigheden de bevoegdheden bij de burgemeesters van de afzonderlijke gemeenten liggen.

Het gebruik maken van deze bevoegdheden gebeurt alleen als dit noodzakelijk is voor de rampenbestrijding en crisisbeheersing en conform de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit. Bovendien worden door mij geen besluiten genomen zonder dat ik hierover het Regionaal Beleidsteam heb geraadpleegd, tenzij de vereiste spoed zich daartegen verzet. Een burgemeester kan in het Regionaal Beleidsteam schriftelijk bezwaar doen aantekenen, indien deze van mening is dat een voorgenomen besluit het belang van zijn gemeente onevenredig schaadt (artikel 39, lid 4, Wvr).

Verantwoording aan de gemeenteraden

Daar waar de burgemeester onder normale omstandigheden verantwoording aflegt over de rampenbestrijding en crisisbeheersing aan de gemeenteraad, betekent dit nu dat de voorzitter van de veiligheidsregio dit doet. In artikel 40 van de Wet veiligheidsregio’s is beschreven dat na afloop van een ramp of crisis van meer dan plaatselijke betekenis, in overeenstemming met de burgemeesters die deel uitmaakten van het Regionaal Beleidsteam, schriftelijk verslag uit wordt gebracht door de voorzitter aan de raden van de getroffen gemeenten over het verloop van de gebeurtenissen en de besluiten die deze heeft genomen, hierbij vermeldend of een burgemeester gebruik heeft gemaakt van de bevoegdheid schriftelijk bezwaar aan te tekenen.

Wat ging in Groningen vooraf aan het besluit tot GRIP-4?

Het was nog geen twee weken geleden dat in de provincie Groningen geen besmettingen waren geregistreerd van het Coronavirus COVID-19. Wel werd door de GGD Groningen samen met het RIVM de situatie in Wuhan, China, in het noorden van Italië en in het zuidelijke deel van Nederland zeer nauwgezet in de gaten gehouden.

De GGD Groningen en Veiligheidsregio Groningen (waarbinnen de GHOR) trekken reeds sinds februari jl. nauw samen op om vanuit de bestaande bevoegdheden in de functionele keten (Wet publieke gezondheid) en de algemene keten (Wet veiligheidsregio’s) de noodzakelijke maatregelen te treffen. Het bestuur van GGD Groningen (de wethouders gezondheidszorg) en het bestuur Veiligheidsregio Groningen (de burgemeesters) zijn steeds op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen.

Op operationeel gebied werd met betrekking tot het coronavirus door de samenwerkende hulpdiensten ook al geruime tijd samengewerkt in een multidisciplinair team (een zogenaamd voorbereidend-GRIP). Dit team bereidde zich voor op scenario’s die mogelijk ook op Groningen af zouden komen. Bijzondere aandacht ging uit naar een groep van 900 studenten van Vindicat atque Polit, op skivakantie in het noordwesten van Italië. De onrust over de aanwezigheid van de studenten onder vele Groningers nam in de eerste week van maart fors toe. De studenten besloten daarom om vervroegd terug te keren. Hierbij is continu door mij en door de directeur van de GGD overleg gevoerd met de voorzitter van Vindicat. Op zaterdagochtend 7 maart kwamen zij terug in Groningen en zijn zij door de hulpdiensten, waaronder vele GGD medewerkers, opgevangen en nader geïnformeerd over voorzorgsmaatregelen. Een viertal studenten is ook nog nader getest, omdat zij bij terugkomst klachten vertoonden. Na de uitslag van de testen die middag bleken deze niet besmet met het Coronavirus.

Om dit gecoördineerd te laten verlopen, is op vrijdag 6 maart door de Veiligheidsregio opgeschaald naar GRIP-2. Deze opschaling is daarna in stand gehouden om mogelijke vervolgscenario’s in kaart te brengen. Immers, het aantal besmettingen in vooral zuidelijk Nederland bleef maar stijgen. Het aantal besmettingen in Groningen was nog steeds nul, maar het leek op dat moment onvermijdelijk, dat het virus ook onze provincie zou bereiken.

Eerste toepassing bevoegdheden GRIP-4: noodverordening

De maatregelen, zoals hierboven beschreven, voerde ik uit vanuit de bevoegdheden die aan mij als voorzitter van de Veiligheidsregio zijn toebedeeld op basis van de Wet publieke gezondheid.

Artikel 6, lid 4 (Wpg) beschrijft mijn taak om in de gehele GGD-regio zorg te dragen voor de bestrijding van een epidemie van een infectieziekte behorend tot groep A (zoals het coronavirus COVID-19) of een directe dreiging daarvan. De Minister van VWS geeft leiding hieraan.

De opschaling op 12 maart 2020 naar GRIP-4 heeft geen invloed op de bevoegdheden die voortvloeien uit de Wet publieke gezondheid. Immers, voor infectieziekten-A zijn deze altijd belegd bij de voorzitter van de veiligheidsregio. Wel zorgt het opschalen naar GRIP-4 voor de mogelijkheid om een aantal maatregelen in de algemene keten eenduidig voor alle betrokken gemeenten toe te passen.

Een van de belangrijkste maatregelen is dat op 17 maart 2020 de Noodverordening COVID-19 veiligheidsregio Groningen is afgekondigd voor alle gemeenten in Groningen. Deze is bekendgemaakt en gepubliceerd via de websites van de gemeenten, van de Veiligheidsregio Groningen en via www.overheid.nl. Deze noodverordening geeft eenduidige regionale invulling aan landelijke maatregelen. Bovendien is deze in lijn met de noodverordeningen die in onze buurregio’s Fryslân en Drenthe zijn afgekondigd. Samen met de Politie Eenheid Noord-Nederland en met het Openbaar Ministerie Noord-Nederland is een eenduidige handhavingsstrategie voor Noord-Nederland opgesteld.

De Noodverordening is toegevoegd als bijlage bij deze brief.

Daarnaast bestonden in de regio ook lokale vraagstukken die duidelijke sturing en aanvullende maatregelen vereisten. Zo hebben de komst van asielzoekers in Ter Apel, de opvang van vluchtelingen in De Marnewaard en de geplande kortstondige komst van een cruiseschip in de Eemshaven in de afgelopen dagen bijzondere aandacht gehad. Samen met de betrokken burgemeesters en met de verantwoordelijke bewindslieden op de ministeries zijn hierover nadere afspraken gemaakt.

De noodzaak om in de komende periode aanvullende maatregelen te treffen is sterk afhankelijk van het verdere verloop van de verspreiding van het coronavirus, en daarmee sterk verbonden aan het gedrag van het publiek. Zij maken op dit moment het verschil en bepalen grotendeels hoe het verder zal gaan en of zwaardere maatregelen nodig zijn.

Het beïnvloeden van het gedrag van het publiek is op dit moment een van de grootste uitdagingen van dit moment, de verbinding met onze inwoners is hier van evident belang. Op maandagavond 23 maart heeft het MCCb nieuwe verscherpte maatregelen afgekondigd. De periode, waarin bijeenkomsten vanaf 100 personen worden verboden en dus ook evenementen is aangepast en onder andere verlengd, tot en met 1 juni 2020. Wat dit betekent voor de gemeenten in Groningen wordt nu samen met de burgemeesters in het Regionaal Beleidsteam nader uitgewerkt.

Langdurige crisis

We bereiden ons voor op een langdurige inzet, waarbij een van belangrijkste uitdagingen ligt in de capaciteit van zowel hulpverleners als hulpmiddelen, óók voor het meer reguliere repressieve werk van de veiligheidsregio.

Dit doen we samen; met de gemeenten en met onze buurregio’s (en in afstemming met het land Niedersachsen), samen met het Rijk, samen met de inwoners van Groningen, samen met de vele (maatschappelijke) instanties en samen met de ondernemers en het bedrijfsleven.

Ik heb veel waardering voor het vele werk dat binnen uw gemeenten momenteel wordt verzet en voor de creativiteit en de flexibiliteit die dit ook van u als gemeenteraad vraagt. U vergadert misschien al niet meer fysiek en de normaliter volle agenda’s van de raadsvergaderingen maken nu al plaats voor de bestrijding van de crisis.

Ik wens u in de komende periode veel wijsheid en hoop met u op een spoedig einde van deze gezondheidscrisis.

Koen Schuiling

Voorzitter Veiligheidsregio Groningen

Tweede brief aan gemeenteraden 22 april 2020

Geachte raad,

Op 24 maart jongstleden heb ik u per brief (referentie: Z/20/034394) geïnformeerd over de opschaling (GRIP-4) in Groningen met betrekking tot de coronacrisis en de maatregelen die ik als voorzitter van de veiligheidsregio, met de bevoegdheden die aan mij zijn toebedeeld, in nauwe samenspraak met mijn collega-voorzitters van andere veiligheidsregio’s, heb genomen.

Met de brief van 24 maart 2020 bent u geïnformeerd over de gebeurtenissen die ervoor zorgden dat in het gehele land nu een GRIP-4 situatie van kracht is. Hierbij is tevens toelichting gegeven op de verdeling van bevoegdheden en over de wijze waarop verantwoording hierover aan u als gemeenteraad dient te worden afgelegd. Na afloop draag ik zorg voor deze verantwoording over het geheel aan maatregelen en zal er ook meer ruimte zijn om hierover met u in gesprek te gaan en in te gaan op alle schriftelijke dan wel mondelinge vragen. Het kader voor deze verantwoording is geregeld in artikel 40 van de Wet veiligheidsregio’s (Wvr).

Met voorliggende tweede informatiebrief wordt u nu wederom tussentijds geïnformeerd over de maatregelen die in de afgelopen maand zijn getroffen en de handhaving hiervan.

Huidige situatie opschaling crisisorganisatie

De formele opschaling van de crisisorganisatie is ten opzichte van de situatie op 24 maart 2020 ongewijzigd. De Ministeriële Commissie Crisisbeheersing (MCCb), waarin de diverse departementen zijn vertegenwoordigd, functioneert onder leiding van de Minister-President. De 25 veiligheidsregio’s zijn alle momenteel nog opgeschaald in GRIP-4 en de voorzitters van de veiligheidsregio’s komen met enige regelmaat bijeen in het Veiligheidsberaad om invulling te geven aan de instructies en aanwijzingen die door de ministers (m.n. de Minister van VWS) worden afgekondigd. Ook dient het Veiligheidsberaad als gesprekspartner van de ministers om te proberen zoveel mogelijk een eenduidig beleid in Nederland te hanteren.

In Veiligheidsregio Groningen is een Regionaal Beleidsteam (RBT) ingericht. De burgemeesters van alle Groninger gemeenten komen hierin bijeen, samen met de functionarissen van de diverse noodzakelijke organisaties.

Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen een groot RBT en een klein RBT1. Het klein RBT vergaderde in de eerste weken dagelijks. Inmiddels gebeurt dit 2 à 3 keer per week. Het groot RBT vergadert met een lagere frequentie, voornamelijk afhankelijk van de urgentie.

Aangepaste noodverordening

Op 23 maart 2020 heeft het MCCb verscherpte maatregelen afgekondigd. Deze maatregelen laten zich samenvatten met de term ‘intelligente lockdown’. Deze werd in eerste instantie aangekondigd voor de periode tot en met 28 april 20202. Tijdens de persconferentie van het MCCb van 21 april 2020 is aangekondigd dat deze periode – met enkele inhoudelijke aanpassingen – wordt verlengd tot en met 19 mei 2020.

De maatregelen van het MCCb van 23 maart 2020 zijn omgezet in een aanwijzing aan de veiligheidsregio’s en zijn vervolgens geformaliseerd in regionale noodverordeningen. Vanuit het land is (in afstemming door MCCb, Politie, OM en het Veiligheidsberaad) gezorgd voor een model-noodverordening, zodat in de uitwerking en invulling niet teveel regionale verschillen bestaan. Het duurde echter enige dagen voordat dit model is verstrekt, waardoor de aangepaste noodverordening in Groningen pas op 27 maart 2020 bekend kon worden gemaakt en daarmee van kracht werd.

De situatie in Nederland met betrekking tot het aantal besmettingen en de regionale verschillen lopen uiteen; het noorden en zuiden en westen van Nederland verschillen op dat gebied aanzienlijk. Daarom is in Noord-Nederlands verband met de Veiligheidsregio’s Drenthe en Fryslân nadere afstemming geweest over de aangereikte model-noodverordening. Specifiek voor maatregelen ten aanzien van recreatiegebieden (sanitaire voorzieningen) en ten aanzien van markten is maatwerk toegepast dat beter past bij de situatie in het noorden. Daarna zijn de noodverordeningen in de drie noordelijke regio’s vastgesteld en bekend gemaakt.

Handhaving en toezicht

De verordening van 27 maart 2020 betekende ook dat we in de regio extra moesten inzetten op een duidelijk en concreet handhavingsbeleid. Dit is gedaan door het verzorgen van richtlijnen ten behoeve van toezicht en handhaving. Er is hiertoe een handhavingskader opgesteld, alsmede een bejegeningsprofiel, waarmee zowel gemeentelijke ambtenaren als politiefunctionarissen handvatten werd geboden.

Door het opstellen van deze richtlijnen ten aanzien van handhaving en toezicht bleek tevens dat de noodverordening niet geheel voldeed. Om die reden is deze op een enkel onderdeel aangescherpt en is op 2 april 2020 de laatste aangepaste noodverordening van kracht verklaard. De noodverordeningen zijn steeds gepubliceerd op de website van Veiligheidsregio Groningen.

Paasweekend

Evident is dat het verloop van de verspreiding van het coronavirus sterk verbonden was en is met het gedrag van het publiek, van onze inwoners en in andere provincies. In mijn brief van 24 maart 2020 heb ik reeds het belang hiervan aangegeven.

Een spannende graadmeter hiertoe was het paasweekend van 10 t/m 13 april. Trokken de Groningers er massaal op uit? Bezochten anderen onze provincie, uit Nederland, maar ook uit Duitsland? Of was men verstandig en hield men nog even vol, zoals gevraagd?

In tegenstelling tot de te grote drukte op de pier bij Lauwersoog in de week ervoor is het paasweekend, mede door gerichte communicatie, naar tevredenheid verlopen. We kunnen oprecht de complimenten hiervoor overbrengen op onze inwoners door de wijze waarop zij invulling gaven aan de opgelegde maatregelen.

Rust versus topdrukte

Ook na het paasweekend bleven de maatregelen uiteraard van kracht. Het was de afgelopen weken een kwestie van volhouden, in ieder geval tot en met 28 april3. Dit waren weken waarin het prachtig weer was en vele inwoners ook rust namen, in de tuin of heel af en toe tijdens een mooie wandeling. De helderblauwe lucht zonder witte strepen is karakteristiek voor de rust in onze provincie.

Echter, tegenover deze rust staat ook de buitengewone operatie die al wekenlang 24/7 plaats vindt in de ziekenhuizen, op de IC-afdelingen en in overige zorglocaties. Er is niet alleen vanuit mij, maar ook vanuit onze inwoners terecht heel veel waardering voor de inzet van al deze zorgmedewerkers.

Maatschappelijke effecten

De huidige situatie kent veel negatieve effecten. Dit zijn effecten op bijvoorbeeld de economie voor vele bedrijven en ZZP-ers in onze provincie. Ook legt de inzet in de ziekenhuizen haar beslag op de electieve zorg, zoals bijvoorbeeld operaties die nu uitgesteld moeten worden. Daarnaast heeft het feit dat vele gezinnen nu dagelijks samen thuis zitten ook negatieve effecten, leidend tot bijvoorbeeld toenemende spanningen binnenshuis. Wat betreft de maatschappelijke effecten is door VRG op 1 april 2020 een project gestart om deze te monitoren. In samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen wordt in beeld gebracht welke maatschappelijke effecten in welke mate bestaan, zodat hier ook de juiste maatregelen voor getroffen kunnen worden in afstemming met reguliere partijen. Alles overigens in nauwe afstemming op en in samenhang met de landelijke regelingen die geboden worden. De korte lijnen die we kennen en het brede netwerk dat we ontlenen aan het gaswinningsdossier helpen hierbij.

Persconferentie MCCb 21 april

Afgelopen dinsdag heeft het MCCb de nieuwe termijnen en bijbehorende maatregelen aangekondigd. De termijn van de intelligente lockdown is verlengd tot en met 19 mei 2020. Op het gebied van het

(basis)onderwijs, alsmede met voorzichtige sportactiviteiten voor kinderen en jongeren, zijn enkele versoepelingen gesteld. Voor gemeenten is in deze context van belang dat zij worden opgeroepen na te denken in hoeverre ook jeugd hierbij betrokken kan worden die niet lid is van een sportclub.

Vanuit Groningen is ook het voornemen om aan te sluiten bij de campagne ‘SLIMMER CHILLEN = CORONA KILLEN’. Deze campagne, waar diverse veiligheidsregio’s zich al bij hebben aangesloten is speciaal gericht op studenten en jongeren en heeft als doel om hen uit te dagen om (alleen of samen) slimmer te chillen, met inachtneming van alle beperkende maatregelen vanwege het coronavirus.

De maatregelen met betrekking tot evenementen zijn verlengd tot 1 september 2020. Dit heeft uiteraard grote gevolgen, die in de komende dagen nader uitgewerkt moeten worden voor de evenementen in de provincie Groningen.

De gevolgen van de maatregelen worden in beeld gebracht en waar mogelijk worden scholen, instanties, organisatoren van evenementen en bedrijfsleven actief benaderd om hen handelingsperspectieven te bieden.

De maatregelen van het MCCb leiden tot aanwijzingen van de ministers. In Groningen bekijken wij in de komende dagen, gezamenlijk met de Veiligheidsregio’s Drenthe en Fryslân, op welke wijze deze worden vertaald in (nood)maatregelen.

Voorbereiden van een geleidelijke herstart en de transitiestrategie

Na de periode van volhouden volgt op een gegeven moment toch ook een geleidelijke herstart. De grote vraag voor iedereen blijft hoe lang het nog duurt voordat de getroffen (nood)maatregelen kunnen worden afgezwakt, in welke fasering dat gebeurt en op welke wijze we langzamerhand weer terug kunnen gaan naar een ‘nieuw normaal’. Het uitgangspunt, dat ook de Minister-President tijdens de persconferentie van 21 april 2020 benoemde, blijft dat gezondheid het alles bepalende criterium is.

Momenteel wordt in Groningen reeds gewerkt aan het plan van aanpak nazorg en herstel ter ondersteuning van de gemeenten. Zodra de situatie het namelijk weer toelaat, en er geen gebruik meer gemaakt hoeft te worden van de bevoegdheden van de voorzitter VRG (conform art 39 Wvr), dienen gemeenten weer zelf invulling te geven aan de effecten die deze crisis heeft gekend. Momenteel wordt in kaart gebracht welke punten op dat moment nadrukkelijk aandacht behoeven ook al is het momenteel nog ongewis wanneer dit moment zal zijn.

Binnen VRG worden parallel hieraan reeds de voorbereidingen getroffen voor het opstellen van een lerende evaluatie, worden eventuele gemaakte kosten in beeld gebracht en worden de voorbereidingen getroffen om na afschaling de verantwoording aan de raden te verzorgen.

Op Rijksniveau wordt een transitiestrategie ontwikkeld die voornamelijk rekening houdt met de toekomstige mogelijkheid van verspreiding of opleving van het coronavirus, als ook met de effecten die deze zullen hebben op de maatschappij. Het succes van deze strategie is deels afhankelijk van de ontwikkeling van een preventief vaccin, waarvan wordt verwacht dat het nog enige tijd kan duren voordat dit beschikbaar komt. Het blijft daarnaast onverkort sterk afhankelijk van het gedrag van het publiek en op de wijze waarop we ook in Groningen invulling zullen geven aan de ‘anderhalvemetersamenleving’.

Over de termijnen om hiertoe te komen en over de noodmaatregelen die hiervoor noodzakelijk zijn, is op dit moment nog niet voldoende bekend. In de week voor 19 mei 2020 wordt door het MCCb hierover meer duidelijkheid gegeven.

Ik hoop u hierover daarom ook in een volgende raadsbrief meer informatie te kunnen geven.

Voor nu wens ik u wederom veel wijsheid toe en hoop en verwacht dat we gezamenlijk op een goede manier uit deze gezondheidscrisis kunnen herstellen.

Koen Schuiling

Voorzitter Veiligheidsregio Groningen